Logo Schoorsteenveegbedrijf Joop van Leeuwen

Gediplomeerd meester schoorsteenveger

 

Waarom ventilatie?

Onderhoud van ventilatiesystemen voor gezonde binnenlucht
Goede ventilatie is belangrijk voor een gezond binnenmilieu. In gemiddeld een op de vier tot vijf woningen woont iemand, die allergisch is voor huisstof. Het bestrijden van vervuilingsbronnen en goede luchtverversing zijn de belangrijkste remedies tegen luchtvervuiling. Aandachtspunten zijn:

  • de afzuiging van de badkamer, om schimmelproblemen te voorkomen;
  • de doorstroming van verse lucht in de slaapkamer, om de luchtkwaliteit op peil te houden, de vochtigheid te bestrijden en daarmee de explosieve groei van de huisstofmijt te voorkomen;
  • de ventilatie van de woonkamer en de keuken, tegen allerlei verontreinigingen die luchtjes of gezondheidsrisico's geven: bij koken, roken, onderhoudswerk of hobby's en schoonmaken.

De voorzieningen moeten minstens voldoen aan de eisen die van kracht waren bij de bouw van de woningen. De kwaliteit moet door goed onderhoud in stand worden gehouden.

Aandacht voor zowel de afvoer, toevoer en overstroomvoorzieningen
De ventilatiepraktijk vertoont tal van problemen, die zowel samenhangen met het gedrag van bewoners als met de kenmerken van de afzuiging, de luchttoevoer en de doorstroming in de woning. Voorlichting aan bewoners heeft weinig zin als de voorzieningen niet goed werken. Vooral de individuele mechanische afzuiging blijkt in prestatie in hoge mate achter te blijven bij de oorspronkelijke eisen. Door het overwegende gebruik op de laagstand wordt gemiddeld te weinig afgezogen. Veel bewoners gebruiken langdurig de laagstand uit zuinigheid en om geluidhinder te beperken. Men ventileert liever met ramen en roosters, maar ook denken veel bewoners dat de laagstand voldoende is voor standaard gebruik.

Natuurlijke afvoer door verticale kanalen werkt onafhankelijk van het bewonersgedrag. Door geringe afmetingen en vervuiling van de kanalen, door dichtgeslibde toevoerroosters en door afvoerkappen met hoge weerstand is de trek in het algemeen gering. Ook natuurlijke kanalen vergen inspectie en onderhoud.

De geveltoevoer is een belangrijk onderdeel van het ventilatiesysteem. Hiermee kan de luchtstroming uit oogpunt van tocht worden gestuurd en bij natuurlijke ventilatie kan via het gebruik van ramen en roosters ook de afvoerhoeveelheid worden geregeld. Een slechte doorlaat van vervuilde roosters veroorzaakt afname van de ventilatie.

De overstroomvoorziening wordt vaak vergeten, maar deze is onmisbaar voor een goede circulatie. De overstroom via spleten onder of roosters in binnendeuren ondersteunen een effectieve afvoer van vocht en vuil, zodat met minder ventilatielucht een goede luchtkwaliteit kan worden bereikt. Er is bijvoorbeeld een verband tussen het kleedje voor de spleet onder de badkamerdeur en de kans op schimmelvorming in de badkamer.

Collectieve mechanische afzuiging krijgt in de praktijk het beste onderhoud en in collectief afgezogen woningen is de luchtkwaliteit vaak voldoende. Ontregeling van de afzuigventielen is echter geen uitzondering. Het onderhoudsprotocol moet ook rekening houden met het opnieuw instellen van de afzuigventielen.

Balansventilatie vraagt regelmatig onderhoud van de filters, van de ventilatoren, de warmtewisselaar en de kanalen. In de luchttoevoerkanalen blijft stof achter, dat in een aantal jaren tot zo'n dikke laag aangroeit, dat er mogelijk micro-organismen kunnen ontstaan, die bij bepaalde (weers)omstandigheden afbreuk doen aan de kwaliteit van de verse lucht. Uitgaande van een technische levensduur van een wtw-unit van 15 jaar, zouden minstens om de zeven of acht jaar de toevoerkanalen grondig gereinigd moeten worden. In de praktijk gebeurt dat nog te weinig en dat kan de acceptatie van balansventilatie vanwege achteruitgang van de frisheid van de toevoerlucht op den duur ernstig geweld aandoen.

Periodiek onderhoud van de afzuiging
Uit opnamecontroles in een grote gemeente blijkt dat slechts 60% bij oplevering van nieuwe installaties aan de eisen van het bouwbesluit voldoet. De inregeling van ventielen is een zwak punt, waarbij met name het afzuigpunt in de keuken, die met de langste kanalen verbonden is met de afzuigbox, het grootste tekort vertoont. Bij herhalingsmetingen na enkele jaren (tot 11 jaar) blijkt dat de gemiddelde afname van de afzuighoeveelheid 10% per jaar is. Individuele mechanische ventilatie blijkt in de praktijk gemiddeld nog maar de helft af te zuigen van de oorspronkelijke hoeveelheid. De combinatie van oorzaken is: ontregeling van ventielen door bewoners, vervuiling van ventielen, vervuiling van de waaier, vervuiling van de kanalen en slijtage van de lagers van de ventilator. Via periodiek onderhoud kan de afzuiging weer hersteld worden. Herstel van de inregeling is even belangrijk als reinigen. De periodiek voor reinigen van ventielen en de ventilator is enkele jaren, voor de kanalen eenmaal per twee of drie bezoeken.

Onderhoud van de toevoer- en overstroomvoorzieningen
Veel oudere typen roosters kunnen slechts met moeite gereinigd worden. Het bewegingsmechanisme kan daardoor vast gaan zitten. Inspectie van de werking en reiniging zou door professionals gedaan moeten worden. Inspectie van de overstroomvoorzieningen is ook een taak van professionals: zij kunnen desnoods deuren inkorten of daarin een rooster aanbrengen. Herstel kan noodzakelijk zijn na het leggen van hoogpolige vloerbedekking, parket of laminaat of als goede overstroomopeningen altijd al hebben ontbroken.

Onderhoud van natuurlijke ventilatie en ombouw naar mechanische afzuiging
Veel open verbrandingstoestellen worden vervangen door gesloten toestellen en kieren in gevels worden beter gedicht, waardoor de ventilatie in natuurlijk geventileerde woningen afneemt. Er zijn allerlei verbetering mogelijk, maar soms wordt daarmee de afzuiging niet genoeg verhoogd. Zo blijft bijvoorbeeld bij geshunte ventilatiekanalen de overlast van buren bestaan en is de afzuiging in inpandige badkamers van dit type woningen niet opgewassen tegen bouwkundige problemen zoals koudebruggen. Dan kan ombouw naar mechanische afzuiging overwogen worden, hetzij naar een collectief systeem (eenvoudig en doeltreffend) of naar een individueel systeem (als men individuele keuzevrijheid en regelbaarheid belangrijker vindt dan gegarandeerde afzuiging).

Onderhoudscontract
In veel woningen is nog nooit of al lange tijd geen onderhoud gedaan. Dan is een inhaalslag nodig met een uitvoerig pakket van vast omschreven werkzaamheden. Hiervoor kan men een eenmalig overeenkomst met een reinigingsspecialist aangaan. Daarna is een min of meer normale situatie bereikt en kan men het sluiten van een langdurig contract overwegen, met bijvoorbeeld een periodiek van drie of vier jaar. Meestal omvat het periodiek bezoek vast omschreven werkzaamheden met daarnaast een storingsdienst. Een nieuwe ontwikkeling is het werken met prestatiecontracten, waarbij de afzuigdebieten en eventueel ook het geluidsniveau worden gegarandeerd, alsmede de tijd waarin storingen moeten zijn verholpen. Daarbij heeft het onderhoudsbedrijf de vrijheid zelf de frequentie van het bezoek en de aard van de werkzaamheden te bepalen, zolang bij een steekproef de vastgestelde kwaliteit maar wordt gehaald.

Onderhoud van het ventilatiesysteem is van belang voor schone binnenlucht en is net zo vanzelfsprekend als het onderhoud van de verwarmingsinstallatie.

Februari 2003
Ir. Evert Hasselaar, Onderzoeksinstituut OTB

Het Onderzoeksinstituut OTB is een zelfstandig interfacultair instituut binnen de Technische Universiteit Delft en verricht onderzoek op het gebied van volkshuisvesting, stadsvernieuwing, stadsontwikkeling, ruimtelijke ordening, grond-, bouw- en infrastructuurbeleid en verkeers- en vervoersvraagstukken. Op het gebied van gezondheid en binnenmilieu heeft het Onderzoeksinstituut veel kennis opgebouwd over de relatie woningkenmerken en gezondheidsrisico, met veel aandacht voor ventilatie en binnenluchtkwaliteit. Momenteel werkt E. Hasselaar aan het ontwikkelen van het instrument gezondheidstoetsing, waarbij aan de hand van een technische opname en interview met bewoners de gezondheidsstatus van woningen kan worden vastgelegd.